بازارهای مرزی و شبکه‌های مالی غیرآمریکایی، راه کاهش اثر تحریم‌ها

یک کارشناس اقتصادی با اشاره به تصمیم اخیر وزارت خزانه‌داری آمریکا برای اعمال تحریم‌های جدید علیه ایران، مجموعه‌ای از راهکارهای داخلی و منطقه‌ای را برای کاهش آثار فشارهای اقتصادی پیشنهاد کرد و گفت: توسعه بازارچه‌های مرزی، استفاده از ارز کشورهای همسایه، ایجاد و تقویت زیرساخت‌های مالی مستقل از شبکه‌های تحت نفوذ آمریکا و حمایت از تولید می‌تواند اثر تحریم‌ها را تا حد قابل توجهی کاهش دهد.

در پی اعلام تصمیم جدید واشنگتن، اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، روز دوم شهریور با اعلام آغاز آنچه «عملیات طرد اقتصادی» علیه ایران خواند، مدعی شد این کارزار ایران و افرادی را که به ادعای آمریکا از این کشور حمایت می‌کنند، هدف قرار خواهد داد.

این اظهارات در شرایطی مطرح شده که آمریکا طی دهه‌های گذشته مجموعه گسترده‌ای از تحریم‌های اقتصادی و مالی را علیه ایران اعمال کرده و بخش‌هایی از جمله نظام بانکی و بیمه، انرژی، صنعت و فناوری را هدف قرار داده است.

در واکنش به این مواضع، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، اعلام کرد آمریکا از نظر اقتصادی در موقعیتی نیست که بتواند روابط خود با سایر کشورها را بیش از این محدود کند و شرکای تجاری ایران نیز در پیام‌ها و مواضع خود اعلام کرده‌اند که این تهدیدها را جدی نمی‌گیرند.

سیدعلی مدنی‌زاده، وزیر امور اقتصادی و دارایی، نیز اعلام کرده است ایران از مدت‌ها قبل برای مقابله با تحریم‌های اقتصادی آمریکا برنامه‌ریزی کرده و حتی برنامه‌ای برای مقابله فعالانه با آنچه «تروریسم اقتصادی» خواند، در نظر گرفته است.

۲۳ بازارچه مرزی؛ ظرفیتی برای مقابله با تحریم‌ها

مجید گودرزی، کارشناس اقتصادی، در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصادی ایرنا با تأکید بر اینکه مقابله با آثار تحریم تنها به اقدامات خارجی محدود نمی‌شود، اظهار کرد: دولت ظرفیت‌ها و ابزارهای متعددی برای کاهش فشارهای اقتصادی در اختیار دارد که می‌توان از آنها برای مدیریت شرایط استفاده کرد.

وی فعال‌سازی بازارچه‌های مرزی، استفاده از ارز کشورهای همسایه، توسعه زیرساخت‌های مالی مستقل از شبکه‌های تحت نفوذ آمریکا و حمایت از تولید را از جمله این ظرفیت‌ها برشمرد.

گودرزی با اشاره به فشارهای واردشده بر اقتصاد ایران در ماه‌های اخیر گفت کشور همزمان با تهدیدهای نظامی، اقتصادی و تحریمی مواجه بوده است، اما به اعتقاد او دولت ابزارهای متعددی برای کاهش آثار این فشارها در اختیار دارد.

این کارشناس اقتصادی به تجربه باز شدن مرزها برای ورود کالا پس از آغاز جنگ اشاره کرد و گفت این تصمیم در مدیریت بازار مؤثر بود و موجب شد ضمن جلوگیری از کمبود کالا در فروشگاه‌ها، ذخیره‌سازی مناسبی برای کالاهای اساسی انجام شود.

وی پیشنهاد کرد این رویکرد در حوزه تجارت مرزی نیز توسعه پیدا کند و گفت ایران می‌تواند به‌ویژه در حدود ۲۳ بازارچه مرزی، مبادلات و معاملات خود را با استفاده از ارز کشورهای همسایه انجام دهد.

زیرساخت‌های مالی مستقل، سد برابر تحریم‌ها

گودرزی یکی از مهم‌ترین مسیرهای کاهش اثر تحریم‌ها را توسعه زیرساخت‌های مالی خارج از شبکه‌های تحت نفوذ آمریکا دانست و اظهار کرد: زیرساخت‌های مالی دیگری در ایران و سایر کشورها وجود دارد که می‌تواند بخشی از وابستگی به شبکه‌های مالی تحت نفوذ آمریکا را کاهش دهد.

به گفته وی، با ایجاد و توسعه این زیرساخت‌ها، اثرگذاری تحریم‌های مالی تا حد زیادی کاهش یافته است.

این کارشناس اقتصادی با اشاره به تحولات سال‌های اخیر در حوزه همکاری‌های مالی با چین و روسیه گفت ایران باید از ظرفیت این شبکه‌ها استفاده کند و در کنار آن، به سمت پیمان‌های منطقه‌ای و سازوکارهای مالی مستقل حرکت کند.

کاهش وابستگی به دلار با ارزهای منطقه‌ای و طلا

گودرزی با تأکید بر ضرورت کاهش وابستگی اقتصاد ایران به دلار، استفاده از ارزهای معتبر دیگر، از جمله یوان، و همچنین طلا و سایر فلزات گرانبها را یکی از گزینه‌های قابل بررسی دانست.

وی با اشاره به روند جهانی کاهش وابستگی برخی کشورها به دلار گفت کشورها در سال‌های اخیر تلاش کرده‌اند برای کاهش ریسک‌های ناشی از وابستگی به ارز مرجع آمریکا، ذخایر و مبادلات خود را متنوع‌تر کنند.

به گفته این کارشناس اقتصادی، استفاده از زیرساخت‌های مالی چین و روسیه، توسعه پیمان‌های منطقه‌ای و استفاده از ارزهای محلی می‌تواند در کاهش آسیب‌پذیری اقتصاد ایران در برابر تحریم‌های مالی مؤثر باشد.

مسکن؛ سنگین‌ترین فشار بر بودجه خانوار

گودرزی در بخش دیگری از این گفت‌وگو، مسکن را یکی از مهم‌ترین عوامل فشار اقتصادی بر خانوارها دانست و گفت سهم هزینه مسکن در سبد معیشت خانوارها به بیش از ۷۰ درصد رسیده است.

وی با اشاره به ظرفیت دولت برای واگذاری زمین رایگان به مردم اظهار کرد: استفاده از این ظرفیت می‌تواند هم منابع و پس‌اندازهای خرد خانوارها را به سمت تولید مسکن هدایت کند و هم فشار هزینه‌ای بر خانواده‌ها را کاهش دهد.

به گفته وی، اجرای چنین سیاستی علاوه بر کمک به خانوارها، می‌تواند به رونق صنعت ساختمان نیز منجر شود و با فعال کردن بخش‌های مختلف زنجیره ساخت‌وساز، آثار اقتصادی گسترده‌تری ایجاد کند.

اجاره‌های نجومی، فشار مضاعف بر تولید و توزیع

این کارشناس اقتصادی یکی دیگر از مشکلات جدی اقتصاد را نظام توزیع کالا و هزینه بالای اجاره واحدهای تولیدی و تجاری دانست.

گودرزی گفت نظام توزیع به عنوان حلقه واسط میان تولید و مصرف، در ماه‌های اخیر تحت فشار افزایش اجاره‌بها قرار گرفته و این مسئله در نهایت هزینه تمام‌شده کالا را افزایش می‌دهد.

وی افزود: افزایش‌های خارج از عرف اجاره‌بها علاوه بر تعطیلی برخی کسب‌وکارها، تولیدکنندگان را نیز با فشار جدی مواجه کرده است؛ زیرا جابه‌جایی واحد تولیدی هزینه بالایی دارد و همین مسئله قدرت چانه‌زنی تولیدکننده در برابر موج افزایش اجاره‌ها را کاهش می‌دهد.

به گفته گودرزی، اجاره‌های سنگین در بخش تولید و توزیع می‌تواند به رکود تولید و کاهش قدرت خرید مصرف‌کنندگان منجر شود.

وی با اشاره به سیاست دولت برای تعیین سقف افزایش اجاره‌بها گفت این اقدام می‌توانست اثر مثبتی داشته باشد، اما به اعتقاد او موضوع به اندازه کافی جدی گرفته نشده است.

این کارشناس اقتصادی همچنین پیشنهاد کرد ماده ۸ قانون بازار زمین و مسکن درباره اجاره عملیاتی شود و قیمت‌گذاری منطقه‌ای اجاره‌بها در دستور کار قرار گیرد تا از افزایش‌های خارج از عرف و تعیین اجاره‌های نجومی جلوگیری شود.

تقویت زنجیره تأمین در شرایط بحرانی

گودرزی تقویت زنجیره تأمین را یکی دیگر از الزامات اقتصاد ایران در شرایط تحریم و بحران دانست و گفت اختلال در تأمین یک کالا یا حتی بخشی از مواد اولیه می‌تواند کل فرآیند تولید را با مشکل مواجه کند.

وی پیشنهاد کرد قراردادهای تأمین در شرایط بحرانی با ضمانت‌های محکم‌تری منعقد شوند و در صورتی که تأمین‌کننده به تعهدات خود عمل نکرد، خسارت واردشده به تولیدکننده جبران شود.

به گفته وی، بیمه‌ها می‌توانند در این زمینه نقش مهمی ایفا کنند و بخشی از ریسک اختلال در زنجیره تأمین را پوشش دهند.

این کارشناس اقتصادی همچنین استفاده از ابزارهایی مانند خرید تضمینی برخی محصولات را یکی از راه‌های حمایت از تولیدکنندگان در شرایط بحرانی دانست و گفت دولت می‌تواند با اتخاذ سیاست‌های حمایتی مناسب، به تداوم فعالیت تولیدکنندگان کمک کند.

تجربه چین و روسیه در ایجاد شبکه‌های مالی مستقل

گودرزی در تشریح راهکارهای مقابله با شبکه‌های مالی تحت نفوذ آمریکا به توسعه سیستم‌های پرداخت جایگزین در سال‌های اخیر اشاره کرد و گفت به‌ویژه چین در این حوزه اقدامات مهمی انجام داده است.

وی اظهار کرد چین از یک سیستم سوئیچ مالی برخوردار است که به گفته او هزینه تراکنش در آن پایین و سرعت انجام مبادلات بالاست و خارج از کنترل آمریکا عمل می‌کند.

این کارشناس اقتصادی با یادآوری تجربه ایران در دور نخست تحریم‌های گسترده در اواخر دهه ۱۳۸۰ گفت در آن دوره اقتصاد ایران آسیب قابل توجهی از محدودیت‌های مالی و بانکی متحمل شد، اما طی سال‌های اخیر توسعه زیرساخت‌های مالی غیرآمریکایی در چین و روسیه شرایط را تغییر داده است.

وی تأکید کرد ایران باید همزمان با استفاده از این زیرساخت‌ها، پیمان‌های منطقه‌ای را نیز تقویت کند و وابستگی خود به نهادها و سازوکارهای مالی تحت نفوذ غرب را کاهش دهد.

گودرزی در نهایت گفت روند استفاده بیشتر از ارزهای محلی، طلا و سایر ابزارهای مالی جایگزین دلار در سال‌های اخیر در کشورهای مختلف نیز تقویت شده است و ایران می‌تواند با استفاده از این ظرفیت‌ها، بخشی از آسیب‌پذیری خود در برابر تحریم‌های مالی آمریکا را کاهش دهد.

*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما