تعیین سقف نرخ سود ربطی به بانکداری اسلامی ندارد

محقق داماد، با تأکید بر اینکه تعیین سقف نرخ سود ارتباطی با بانکداری اسلامی ندارد، گفت: این رویکرد پیش از انقلاب نیز در قوانین بانکی ایران وجود داشته و نمی‌توان آن را به شریعت نسبت داد.

به گزارش ایسنا، آیت‌الله سید مصطفی محقق داماد - استاد حوزه و دانشگاه - امروز (سه‌شنبه) در سی‌وششمین همایش بانکداری اسلامی اظهار کرد: از روز نخست تصویب قانون بانکداری اسلامی تاکنون دو گروه، هرچند در مقابل یکدیگر قرار دارند اما در یک جهت با هم موافق هستند؛ گروه نخست منتقدان بانکداری اسلامی هستند که می‌گویند تعیین سقف نرخ سود از آثار بانکداری اسلامی است و گروه دوم نیز در دفاع از بانکداری اسلامی، این موضوع را به اسلامی شدن نظام بانکی نسبت می‌دهند.

وی افزود: در حالی که تعیین سقف نرخ سود پیش از انقلاب اسلامی نیز وجود داشته و به هیچ وجه ارتباطی با بانکداری اسلامی ندارد. در سال ۱۹۳۳ میلادی از واشنگتن گرفته تا پکن و توکیو و کشورهای شرقی و اروپایی این نظریه مطرح بود که دولت باید سقفی برای نرخ بهره تعیین کند. بسیاری از کشورها بعدها از این نظریه بازگشتند، اما ما در ایران در سال ۱۳۳۹ همین رویکرد را در قانون مصوب وارد کردیم و ۱۱ سال بعد در قانون سال ۱۳۵۱ نیز آن را ادامه دادیم؛ در آن زمان هنوز بانکداری اسلامی مطرح نشده بود.

محقق داماد ادامه داد: پس از تصویب قانون بانکداری اسلامی نیز همان تعیین «ریت» و سقف بهره را در قانون گذاشتند، اما این بار به جای بهره، از عنوان «سقف نرخ سود» استفاده کردند و آن را در چارچوب بانکداری اسلامی قرار دادند. سؤال این است که آیا این موضوع ناشی از شریعت است؟ به هیچ وجه. چنین حکمی در فقه وجود ندارد و فقه ما نمی‌گوید که حاکمیت باید نرخ سود را تعیین کند.

وی با اشاره به فلسفه بانکداری اسلامی اظهار کرد: آقایان فقها اینجا حضور دارند و ما در بانکداری اسلامی آمده‌ایم ربا را برداریم و آن را به عقود مشارکتی تبدیل کنیم. تفاوت میان عقد ربوی و عقود مشارکتی روشن است. عقد قرض ربوی یعنی قرض به شرط دریافت ربا؛ اما در عقد مشارکتی، دو نفر با یکدیگر قرارداد می‌بندند که مثلاً من کاسبی می‌کنم و درصدی از سود برای تو و درصدی برای من باشد و درباره میزان سهم هر یک با توافق طرفین تصمیم گرفته می‌شود.

این استاد حوزه و دانشگاه تصریح کرد: اینکه حاکمیت از بالا بیاید و بگوید سقف سود فقط باید این مقدار باشد، مسئله دیگری است و این موضوع، حکم شرعی نیست. اگر این تصمیم گرفته شده است، باید استادان و متخصصان اقتصادی که در این زمینه تصمیم‌گیری کرده‌اند، توجیه اقتصادی دقیق آن را ارائه کنند. منِ طلبه یا فقیه نمی‌توانم درباره توجیه اقتصادی آن پاسخ بدهم.

وی با طرح این پرسش که تعیین سقف نرخ سود چه توجیه اقتصادی دارد؟ گفت: وقتی کارخانه‌دار می‌آید وام می‌گیرد، باید دید نرخ بهره یا سود تسهیلات در برابر نرخ تورم چقدر است. فرض کنید تورم ۵۰ درصد است و سقف نرخ سود تسهیلات ۲۳ درصد تعیین شود؛ اینجا باید توضیح داده شود که این سیاست چه توجیه اقتصادی دارد. وقتی بانک کم می‌آورد و به خلق پول روی می‌آورد، این مسئله آثار خود را بر اقتصاد می‌گذارد.

محقق داماد افزود: من از منظر فقاهت می‌گویم، خلق پول اگر بدون پشتوانه و در چنین شرایطی انجام شود، به تعبیر ساده، دست کردن در جیب فقراست. این موضوع باید از نظر اقتصادی و علمی به‌طور دقیق بررسی شود. اگر طرحی برای این مسائل وجود دارد، باید پشتوانه آن استدلال‌های عمیق علمی باشد.

وی تأکید کرد: کشور ما نباید از مدیریت علمی فاصله گیرد؛ زیرا اگر مدیریت علمی کنار گذاشته شود، کشور پیش نمی‌رود. به خدا قسم، امروز در مسائل جنگ، محاسبات اقتصادی و همه این موضوعات، آنچه می‌تواند کشور را نجات دهد، در کنار بازوی ستبر مجاهدانی که امروز از کشور دفاع می‌کنند و در کنار تلاش‌ها، فداکاری‌ها و مقاومت ملی، علم و مدیریت علمی است.

این استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: انتظار ما از بزرگان اقتصادی کشور این است که مردم اطمینان داشته باشند هر تصمیمی که گرفته می‌شود، پشت آن یک برهان و استدلال علمی وجود دارد؛ چراکه اقتصاد یک علم است. همین مطالبی که امروز آقای دکتر همتی مطرح کردند، می‌دانید چقدر آرامش‌بخش است؛ چون پشت آن برهان و استدلال وجود دارد.

محقق داماد با تأکید بر اهمیت شناخت پیشینه قوانین و تصمیمات اقتصادی گفت: ما باید تاریخ حقوق و تاریخ قوانین را بدانیم. باید بدانیم هر کلمه‌ای در قانون چرا آمده و حتی یک ویرگول در یک جای قانون به چه دلیل گذاشته شده است. قانون این است و حقوق این است؛ بنابراین تصمیمات اقتصادی نیز باید بر مبنای شناخت دقیق و استدلال علمی اتخاذ شوند.

وی همچنین نسبت به منزوی شدن دانشگاه‌ها از مراکز علمی جهان هشدار داد و گفت: خدای نکرده نباید به نام دوست، افرادی کارهایی انجام دهند که ایران را به عصر حجر برگردانند. اگر دانشگاه‌ها را از مراکز جهانی علم منزوی کنیم، این انزوا یک قدم به سمت عصر حجر بردن ایران است. افتخار ما پیشرفت‌های علمی است و دانشگاه باید با مراکز علمی بین‌المللی ارتباط داشته باشد.

محقق داماد در پایان خطاب به مسئولان و استادان حاضر در همایش گفت: خواهش دارم بحث‌های علمی عمیق برای دفاع از تصمیمات اقتصادی ارائه کنید؛ چراکه امور معیشت ملت ایران به دست شماست و هر کاری که انجام می‌دهید باید مبتنی بر برهان و استدلال باشد. امیدوارم در سایه همت عالی استادان، اقتصاددانان و خدمتگزاران کشور، آینده کشور درخشان‌تر و زندگی مردم روزبه‌روز بهینه‌تر شود.