آموزش بدون شغل؛ چرا مهارتآموزی به اشتغال پایدار نمیرسد؟
دبیرکل خانه تعاونگران ایران با استناد به دادههای نظام جامع اطلاعات بازار کار اعلام کرد: با وجود آموزش بیش از ۳.۹ میلیون نفر توسط سازمان فنیوحرفهای در سالهای ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳، حدود نیمی از مهارتآموختگان یا وارد بازار کار نشدهاند یا از آن خارج شدهاند.
دبیرکل خانه تعاونگران ایران با انتقاد از فاصله عمیق میان نظام آموزش مهارت و نیاز واقعی بازار کار گفت: آمارها نشان میدهد آموزشهای فنیوحرفهای در سالهای اخیر نتوانستهاند بهطور مؤثر به اشتغال پایدار منجر شوند و بخش قابل توجهی از مهارتآموختگان عملاً خارج از چرخه فعالیت اقتصادی باقی ماندهاند.
علی حسین شهریور، دبیرکل خانه تعاونگران ایران اظهار کرد: در فاصله سالهای ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳ بیش از ۳ میلیون و ۹۰۶ هزار نفر توسط سازمان آموزش فنی و حرفهای کشور آموزش دیدهاند، اما بررسی دادههای نظام جامع اطلاعات بازار کار نشان میدهد که حدود ۴۸.۹ درصد از این افراد در بازار کار فعال نیستند.
وی با اشاره به رصد بیش از ۳ میلیون و ۵۰۰ هزار مهارتآموخته با کد ملی افزود: ۹۷.۷ درصد این افراد در سن کار قرار دارند، اما تنها ۵۱.۱ درصد آنها فعال اقتصادی هستند و ۴۸.۹ درصد در گروه غیر فعال قرار میگیرند. این ارقام نشان میدهد تقریباً نیمی از آموزشدیدگان یا هرگز وارد بازار کار نشدهاند یا پس از مدتی از آن خارج شدهاند؛ موضوعی که بیانگر شکاف جدی میان آموزش مهارت و واقعیتهای بازار کار است.
شهریور ادامه داد: بخش قابل توجهی از افراد غیر فعال اقتصادی، آموزشدیدگان آموزشگاههای آزاد در رشتههایی مانند مراقبتهای زیبایی هستند؛ حوزهای که در بسیاری از مناطق کشور به اشباع رسیده و توان ایجاد اشتغال پایدار را ندارد. این وضعیت نشاندهنده ضعف در هدفگذاری گروههای هدف و نیازسنجی واقعی در نظام آموزش مهارتی است.
وی تأکید کرد: آموزش مهارت برای افراد غیر فعال اقتصادی زمانی ارزشمند است که به فعالسازی آنها در بازار کار منجر شود. آموزش باید با هدف اشتغال، کارآفرینی یا بازگشت به فعالیت اقتصادی طراحی شود؛ در غیر این صورت، سرمایهگذاری آموزشی نه بازدهی اقتصادی دارد و نه دستاورد اجتماعی ملموس.
دبیرکل خانه تعاونگران ایران با اشاره به وضعیت افراد فعال اقتصادی گفت: حتی در میان مهارتآموختگان فعال، ۳۳ درصد بیکار و تنها ۶۷ درصد شاغل هستند؛ نرخی که از متوسط بیکاری کشور بالاتر است. این موضوع نشان میدهد که آموزش مهارتی بهتنهایی تضمینکننده اشتغال نیست و همخوانی لازم با تقاضای واقعی بازار کار وجود ندارد.
وی افزود: بسیاری از مراکز دولتی آموزش فنیوحرفهای هنوز به تجهیزات و فناوریهای آموزشی روز مجهز نیستند و آموزشهایی ارائه میدهند که در بازار کار فرصت شغلی متناسب با آنها وجود ندارد. نتیجه این وضعیت، کاهش توان رقابت مهارتآموختگان و پایین آمدن اثربخشی سرمایهگذاری در حوزه مهارتآموزی است.
شهریور با اشاره به ترکیب شاغلان مهارتآموخته گفت: حدود ۷۰ درصد شاغلان، مزدبگیر و تنها ۳۰ درصد شاغل مستقل هستند. بخش عمده مزدبگیران نیز افرادیاند که در محیط کار یا از طریق آموزشهای تکمیلی مهارت یافتهاند، نه کسانی که مستقیماً پس از آموزش فنیوحرفهای وارد بازار کار شده باشند. بنابراین بخش قابل توجهی از اشتغال ثبتشده، در واقع ادامه اشتغال قبلی است و نه ایجاد فرصت شغلی جدید.
وی تصریح کرد: سهم پایین خوداشتغالی و کارآفرینی در میان مهارتآموختگان نشان میدهد اهداف اصلی آموزش فنیوحرفهای محقق نشده است. نبود حمایتهای پس از آموزش، دشواری دسترسی به تسهیلات، بیمه و بازار فروش و ناهماهنگی آموزشها با نیازهای بازار از دلایل اصلی این وضعیت است.
دبیرکل خانه تعاونگران ایران با اشاره به وظایف قانونی سازمان آموزش فنی و حرفهای گفت: این سازمان مسئول مستقیم اشتغال کشور نیست، اما طبق قانون موظف بوده بانک اطلاعاتی مهارتآموختگان و نظام رصد اشتغال آنها را ایجاد کند؛ امری که هنوز بهطور کامل محقق نشده است. مشکل اصلی آن است که سیاستگذاری اشتغال و آموزش مهارت در بسیاری از موارد همراستا و هماهنگ نیستند.
شهریور با تأکید بر ضرورت تحول در سیاست مهارتآموزی کشور افزود: تا زمانی که پیوند نهادی و واقعی میان مراکز آموزش فنیوحرفهای و بنگاههای تولیدی شکل نگیرد، آموزشها از واقعیت بازار فاصله خواهند داشت. کشور نیازمند گذار از آموزش صرفاً مهارتمحور به آموزش اشتغالمحور است؛ آموزشهایی که به فرصت واقعی کار منتهی شوند، نه فقط صدور گواهینامه.
وی در عین حال سازمان آموزش فنی و حرفهای کشور را نهادی کلیدی در توسعه سرمایه انسانی دانست و گفت: این سازمان دارای شبکه گسترده مراکز آموزشی، مربیان متخصص و ظرفیت همکاری با بخش خصوصی و تعاونی است. نوسازی تجهیزات، ارتقای صلاحیت مربیان، بازنگری استانداردهای مهارتی و توسعه همکاری با بنگاههای اقتصادی میتواند نقش مهمی در کاهش بیکاری و افزایش بهرهوری ایفا کند.
او همچنین بر نقش آموزشگاههای آزاد و بخش خصوصی تأکید کرد و افزود: بخش خصوصی بازوی مکمل نظام آموزش فنی و حرفهای است و تقویت آن میتواند ظرفیت جذب و انعطافپذیری آموزشها را افزایش دهد. حمایت مالی، تسهیل مجوزها و مشارکت فعال این بخش در طرحهای مهارتافزایی، لازمه تحقق اشتغال پایدار است.
شهریور در پایان گفت: آموزش مهارت بدون اتصال به اشتغال، سرمایهگذاری ناقص است. اگر قرار است نظام آموزش فنی و حرفهای نقش مؤثری در رشد اقتصادی و کاهش بیکاری داشته باشد، باید حلقه آموزش تا اشتغال بهصورت ساختاری ترمیم شود؛ از بازنگری محتوا و استانداردها گرفته تا تجهیز مراکز، تربیت مربیان و تقویت آموزشگاههای آزاد و بخش خصوصی.
*بازنویسی:تحریریه پژواک کارفرما
انتهای پیام