معافیتهای مالیاتی بودجه ۱۴۰۵/درآمدهای پیشبینیشده در سایه چالش شفافیت
بررسی لایحه بودجه ۱۴۰۵ نشان میدهد حجم درآمدهای ازدسترفته ناشی از معافیتهای مالیاتی تقریباً برابر با کل درآمدهای مالیاتی پیشبینیشده است؛ موضوعی که شفافیت و کارایی نظام مالیاتی کشور را زیر سؤال میبرد.
لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ با رشد قابل توجه درآمدهای مالیاتی و گمرکی ارائه شده است، اما بررسی دقیقتر این ارقام، کیفیت و پایداری این افزایش را با پرسش جدی مواجه میکند.
طبق لایحه پیشنهادی، مجموع درآمدهای مالیاتی و گمرکی دولت حدود ۲۹۶۱ هزار میلیارد تومان برآورد شده که نسبت به سال گذشته ۴۲ درصد رشد دارد. اگر درآمد حاصل از مالیات بر واردات کنار گذاشته شود، درآمد مالیاتهای مستقیم و مالیات بر کالاها و خدمات به حدود ۲۷۳۰ هزار میلیارد تومان میرسد؛ رشدی نزدیک به ۵۰ درصد.
با این حال، بخش مهمی از این افزایش ناشی از اصلاحات قانونی و تغییر نرخهاست، از جمله افزایش نرخ مالیات بر ارزش افزوده از ۱۰ به ۱۲ درصد و اعمال سقف برای برخی معافیتهای مالیاتی. بررسیها نشان میدهد در صورت کنار گذاشتن اثر این اصلاحات، رشد واقعی مالیاتهای مستقیم و مالیات بر کالاها و خدمات تنها حدود ۲۴ درصد است؛ رقمی که همپای رشد اقتصادی کشور نیست.
از منظر سهم مالیات در اقتصاد کلان، نسبت درآمدهای مالیاتی به تولید ناخالص داخلی در سال ۱۴۰۵ حدود ۵.۹ درصد برآورد شده که از هدف ۷.۴ درصدی برنامه هفتم توسعه فاصله دارد و نشان میدهد ظرفیت بالقوه نظام مالیاتی کشور هنوز فعال نشده است.
در بین پایههای مالیاتی، مالیات اشخاص حقوقی با رشدی حدود ۴۶ درصد به ۱۱۸۳ هزار میلیارد تومان رسیده و مالیات بر درآمدها نیز با رشدی ۴۰ درصدی به ۴۴۶ هزار میلیارد تومان افزایش یافته است. با این حال، مالیات مشاغل با رشد ۳۷ درصدی عملکرد ضعیفتری داشته و بیش از نیمی از مالیات بر درآمدها از محل حقوق کارکنان تأمین میشود.
مالیات بر داراییها و ثروت نیز با رشدی نزدیک به ۹۰ درصد مواجه شده، اما بیشتر ناشی از افزایش نرخهای ریالی حق تمبر و اوراق بهادار است و نه گسترش واقعی پایههای ثروتمحور. مالیات بر داراییهای لوکس و خانهها و خودروهای گرانقیمت، در لایحه بودجه جایگاه چشمگیری ندارد.
در بخش تجارت خارجی، درآمد مالیات بر واردات ۱۲ درصد کاهش یافته و به ۲۳۱ هزار میلیارد تومان رسیده، در حالی که مالیات بر کالاها و خدمات با رشد ۵۷ درصدی به ۹۹۷ هزار میلیارد تومان افزایش یافته است؛ عمده این رشد ناشی از افزایش نرخ مالیات بر ارزش افزوده است.
یکی از بزرگترین چالشهای بودجه ۱۴۰۵، حجم بالای درآمدهای ازدسترفته ناشی از معافیتهای مالیاتی است که برآوردها آن را حدود ۲۹۸۰ هزار میلیارد تومان نشان میدهد؛ رقمی تقریباً برابر با کل درآمدهای مالیاتی پیشبینیشده برای سال آینده. این در حالی است که فهرست شفاف و کامل این معافیتها در پیوست بودجه ارائه نشده است.
کارشناسان معتقدند رشد درآمدهای مالیاتی بیشتر ناشی از تصمیمات مقطعی و افزایش نرخهاست تا اصلاحات ساختاری و مقابله واقعی با فرار مالیاتی. آنها تأکید دارند که بازنگری هدفمند در معافیتها، حرکت به سمت مالیات بر ثروت، اجرای کامل سامانه مؤدیان، افزایش شفافیت بودجهای و ایجاد مشوقهای نهادی برای بهبود وصول مالیات، میتواند نظام مالیاتی کشور را به سمت عدالت و پایداری بیشتر هدایت کند.
*بازنویسی:تحریریه پژواک کارفرما
انتهای پیام