صفهای بنزین؛ نتیجه سیاستهای متناقض دولت یا افزایش مصرف مردم؟
همزمان با انتشار خبرهایی درباره کاهش سهمیه و احتمال افزایش قیمت بنزین، صفهای طولانی در برخی جایگاهها شکل گرفته است؛ وضعیتی که منتقدان آن را نتیجه سیاستگذاری متناقض، افزایش اضطراب مصرفکنندگان و ابهام درباره کیفیت سوخت میدانند.
تعطیلی موقت برخی جایگاههای سوخت و شکلگیری صفهای طولانی بنزین در روزهای اخیر، در حالی رخ داده که همزمان بحث کاهش سهمیه، احتمال افزایش قیمت و تغییر ترکیب سوخت مطرح شده است؛ مجموعهای از عوامل که میتواند به افزایش تقاضا و تشدید نگرانی عمومی درباره وضعیت بنزین منجر شود.
موضوع کاهش سهمیه بنزین پیش از آنکه جزئیات مشخصی درباره نحوه اجرای آن اعلام شود، به یکی از خبرهای اصلی تبدیل شد. انتشار چنین اخباری میتواند رفتار مصرفکنندگان را تحت تأثیر قرار دهد؛ چراکه بخشی از مردم ممکن است برای جلوگیری از از دست رفتن سهمیه، سوخت موجود خود را زودتر مصرف کنند.
افزایش مراجعه به جایگاهها در چنین شرایطی طبیعی است و در صورت تعطیلی یا کاهش فعالیت برخی جایگاهها، تقاضای ایجادشده میان تعداد کمتری از جایگاهها توزیع میشود و در نتیجه صفها طولانیتر خواهد شد.
افزایش ۳۰ درصدی توزیع بنزین در تهران
فریدون یاسمی، مدیر منطقه تهران شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی، از افزایش ۳۰ درصدی توزیع بنزین در تهران خبر داده و اعلام کرده است که در روز گذشته بیش از ۲۶ میلیون لیتر بنزین در پایتخت توزیع شده؛ رقمی که رکورد توزیع بنزین در سال ۱۴۰۵ را شکسته است.
او درباره وضعیت جایگاههای سوخت تهران گفته است افزایش قابل توجه تقاضا در روزهای اخیر، تحت تأثیر شایعات منتشرشده درباره بنزین و تعطیلات ۱۷ ربیعالاول، در کنار ترافیک مسیرهای مواصلاتی و تأخیر در ارسال محمولهها، موجب اتمام سوخت در تعداد محدودی از جایگاهها و تعطیلی چندساعته آنها شده است.
در چنین شرایطی، اخبار مربوط به کاهش سهمیه، احتمال افزایش قیمت و همچنین تغییر ترکیب بنزین میتواند بر رفتار مصرفکنندگان اثر بگذارد و تقاضا برای سوخت را افزایش دهد.
کاهش سهمیه بنزین قطعی شد؟
اگرچه جزئیات اجرای سیاست جدید هنوز بهطور کامل مشخص نشده، محسن حاجیمیرزایی، رئیس دفتر رئیسجمهوری، روز دوشنبه دوم شهریور اعلام کرد کاهش سهمیههای بنزین قطعی است.
او گفته است افرادی که بیش از سهمیه تعیینشده بنزین خریداری کنند، باید هزینه بیشتری بپردازند؛ هرچند قیمت این سهمیه مازاد هنوز تعیین نشده است.
حاجیمیرزایی همچنین با اشاره به افزایش فاصله قیمت بنزین در ایران و کشورهای همسایه، بر ضرورت مداخله در سیاست بنزین تأکید کرده و گفته است با کاهش تولید در نتیجه جنگ، باید مصرف نیز کاهش پیدا کند.
در حال حاضر دارندگان خودرو ۶۰ لیتر سهمیه بنزین با نرخ ۱۵۰۰ تومان و ۵۰ لیتر سهمیه با نرخ ۳۰۰۰ تومان دریافت میکنند. در مقابل، متوسط مصرف ماهانه بسیاری از خودروها که حجم باک آنها بیش از ۴۰ لیتر است، از مجموع ۱۱۰ لیتر سهمیه ماهانه بیشتر است.
به این ترتیب، کاهش سهمیه در شرایطی مطرح شده که همین میزان سهمیه برای بخشی از مصرفکنندگان نیز پاسخگوی نیاز ماهانه نیست.
اختلاف بر سر میزان کسری بنزین
یکی دیگر از موضوعات مورد اختلاف، میزان واقعی کسری بنزین در کشور است. در ماههای گذشته اعداد متفاوتی درباره میزان ناترازی روزانه بنزین مطرح شده، اما برخی کارشناسان معتقدند ارقام اعلامشده درباره کسری ۱۵ تا ۲۰ میلیون لیتری با واقعیت فاصله دارد.
حبیبالله ظفریان، معاون پژوهشهای زیربنایی و تولیدی مرکز پژوهشهای مجلس، چهارشنبه ۲۸ مرداد اعلام کرد تولید روزانه بنزین به بیش از ۱۳۰ میلیون لیتر و واردات به حدود ۵ تا ۶ میلیون لیتر رسیده است. به گفته او، مصرف روزانه بنزین نیز حدود ۱۳۷ میلیون لیتر است و در نتیجه کسری واقعی بهطور متوسط حدود ۴ تا ۵ میلیون لیتر در روز برآورد میشود.
او تأکید کرده است ارقام مربوط به کسری روزانه ۱۵ تا ۲۰ میلیون لیتر بنزین صحیح نیست.
در صورت پذیرش این برآورد، این پرسش مطرح میشود که آیا کاهش سهمیه میلیونها مصرفکننده باید اصلیترین راهکار دولت برای جبران کسری باشد یا ابتدا باید عوامل ایجادکننده ناترازی شناسایی و اصلاح شوند.
ابهام درباره کاهش تولید و کیفیت بنزین
موضوع دیگری که در این میان اهمیت پیدا کرده، کاهش تولید بنزین در پی آسیبهای ناشی از جنگ است. پالایشگاه لاوان در جریان جنگ آسیب دید و برخی زیرساختهای نفتی نیز با مشکلاتی مواجه شدند.
با این حال، همزمان با تأیید کاهش تولید، از کاهش میزان کسری بنزین نیز سخن گفته میشود. همین مسئله این پرسش را ایجاد کرده که این فاصله چگونه جبران شده است.
یکی از احتمالات مطرحشده، استفاده از ترکیبات مختلف برای افزایش حجم فرآورده تولیدی است؛ روشی که پیش از این نیز در دورههایی از کمبود بنزین مورد استفاده قرار گرفته بود.
در سال ۱۳۸۹ و همزمان با تشدید تحریمها و دشوار شدن واردات بنزین، دولت وقت از ظرفیت مجتمعهای پتروشیمی برای تأمین بخشی از نیاز سوخت کشور استفاده کرد. استفاده از فرآوردههای پتروشیمی در آن زمان با بحثهای گستردهای درباره کیفیت سوخت، میزان بنزن و آثار احتمالی آن بر آلودگی هوا همراه شد.
این موضوع در سالهای بعد نیز دوباره مطرح شد و اکنون استفاده از متانول در ترکیب بنزین، به یکی دیگر از محورهای بحث درباره کیفیت سوخت تبدیل شده است.
متانول وارد ترکیب بنزین شد؟
وحید قانعیفرد، مدیرعامل پالایشگاه ستاره خلیج فارس، استفاده از حدود نیم درصد متانول در ترکیب سوخت را تأیید کرده است.
رضا سپهوند، نماینده مردم خرمآباد در مجلس نیز در گفتوگو با ایسنا استفاده از متانول در ترکیب بخشی از بنزین را تأیید کرده و گفته است میزان استفادهشده حدود نیم درصد است.
به گفته او، استاندارد جهانی امکان استفاده از متانول تا سه درصد حجم بنزین را فراهم کرده و استفاده در سطح فعلی مشکلی برای خودروها ایجاد نمیکند.
با این حال، مطرح شدن این موضوع همزمان با کاهش تولید بنزین، این پرسش را ایجاد کرده است که آیا بخشی از کاهش ناترازی از طریق تغییر ترکیب و افزایش حجم فرآورده جبران شده است یا خیر.
سیاستی که ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد
مسئله اصلی اینجاست که سیاست کاهش مصرف بنزین زمانی میتواند موفق باشد که مجموعه عوامل مؤثر بر مصرف بهصورت همزمان مورد توجه قرار گیرد.
اگر کیفیت یا مشخصات سوخت کاهش پیدا کند و در نتیجه بازدهی خودروها پایین بیاید، خودرو برای طی مسافت مشابه به سوخت بیشتری نیاز خواهد داشت. افزایش مصرف نیز به معنای مراجعه بیشتر به جایگاهها و افزایش دفعات سوختگیری است.
از سوی دیگر، اعلام مکرر احتمال کاهش سهمیه یا افزایش قیمت میتواند رفتار احتیاطی مصرفکنندگان را تغییر دهد. شهروندی که احتمال میدهد سهمیه او در آینده کاهش پیدا کند، ممکن است ترجیح دهد سهمیه فعلی خود را زودتر مصرف کند. نتیجه چنین رفتاری میتواند افزایش موقت تقاضا و تشکیل صفهای طولانیتر باشد.
بنابراین، نمیتوان تمام مسئولیت افزایش تقاضا و شکلگیری صفها را متوجه رفتار مردم دانست. سیاستگذاری نیز در شکلدهی به انتظارات و رفتار مصرفکنندگان نقش مهمی دارد.
در نهایت، حل ناترازی بنزین نیازمند ارائه تصویری شفاف از میزان واقعی تولید، مصرف و کسری سوخت است. در کنار آن، اصلاح مصرف، توسعه حملونقل عمومی، افزایش بهرهوری خودروها، نوسازی ناوگان، بهبود کیفیت سوخت و افزایش پایدار ظرفیت پالایشگاهی باید همزمان مورد توجه قرار گیرد.
کاهش سهمیه بهتنهایی نمیتواند مشکل ناترازی را حل کند؛ بهویژه اگر همزمان عواملی وجود داشته باشند که خود به افزایش مصرف و دفعات سوختگیری منجر شوند. استمرار این رویکرد میتواند هزینه اصلاحات بنزینی را بیش از پیش بر دوش مصرفکنندگان قرار دهد، بدون آنکه ریشههای اصلی ناترازی برطرف شود.
*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما
انتهای پیام