عسکه۲ برای خرید سکه نیست؛ ابزار جدید بانک مرکزی برای حفظ ارزش پول

نگرانی از کاهش ارزش پول، بخشی از مردم را به سمت بازار طلا و ارز سوق داده است؛ با این حال، توسعه ابزارهای مالی جدید می‌تواند گزینه‌ای متفاوت برای افرادی ایجاد کند که هدفشان نه خرید و نگهداری فیزیکی طلا و ارز، بلکه پوشش ریسک کاهش قدرت خرید است.

افت قیمت سکه در روزهای اخیر و همزمانی آن با معامله اوراق «عسکه۲» در قیمتی متفاوت از بازار نقدی، این پرسش را ایجاد کرده که چرا اوراقی با پشتوانه سکه ممکن است با قیمتی بالاتر از خود سکه معامله شود. پاسخ این است که عسکه۲ یک سکه فیزیکی نیست، بلکه یک ابزار مالی قابل معامله با ویژگی‌ها و شرایط قراردادی متفاوت است.

عسکه۲ برای فروش سکه طراحی نشده است

برخلاف تصوری که ممکن است از نام این ابزار ایجاد شود، هدف از انتشار عسکه۲ عرضه سکه به مردم یا تعیین قیمت جدید برای سکه نیست. در این ابزار، سکه نقش دارایی پایه را دارد و اوراق، یک دارایی مالی مستقل با سررسید و شرایط مشخص است.

تفاوت این دو زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که به انگیزه بخشی از خریداران طلا و ارز توجه کنیم. بسیاری از افراد الزاماً به سکه یا اسکناس ارز برای مصرف نیاز ندارند، بلکه به دلیل نگرانی از کاهش قدرت خرید پول و افزایش احتمالی قیمت طلا و ارز، بخشی از دارایی خود را به این بازارها منتقل می‌کنند.

در خرید فیزیکی سکه، سرمایه‌گذار مستقیماً در معرض نوسانات قیمت قرار دارد. اگر قیمت سکه پس از خرید کاهش پیدا کند، کاهش ارزش دارایی مستقیماً متوجه خریدار خواهد شد.

اما ابزارهای مالی می‌توانند برای چنین تقاضایی، سازوکار متفاوتی ایجاد کنند.

اختیار فروش ۱۰۷ درصدی در ساختار اوراق

اوراق سلف موازی طراحی شده است تا فرد به جای خرید و نگهداری سکه، یک ابزار مالی رسمی و قابل معامله در اختیار داشته باشد که ارزش آن با دارایی پایه مرتبط است.

در ساختار عرضه اولیه این اوراق، اختیار فروش در سررسید با قیمت اعمال معادل ۱۰۷ درصد قیمت کشف‌شده در روز عرضه پیش‌بینی شده است. بنابراین، برای خریداری که اوراق را در عرضه اولیه خریداری کرده و مطابق شرایط قرارداد تا سررسید نگه می‌دارد، کاهش قیمت دارایی پایه الزاماً همان پیامدی را ندارد که کاهش قیمت برای دارنده سکه نقدی ایجاد می‌کند.

البته این موضوع به معنای حذف کامل ریسک سرمایه‌گذاری نیست و شرایط قرارداد و قیمت خرید اوراق همچنان اهمیت دارد.

چرا عسکه۲ ممکن است بالاتر از سکه معامله شود؟

در روزهای اخیر، در حالی که قیمت سکه نقدی در محدوده حدود ۲۳۲ تا ۲۳۴ میلیون تومان قرار گرفته، ارزش معاملاتی معادل عسکه۲ بالاتر از این محدوده بوده است.

این اختلاف در نگاه نخست ممکن است این تصور را ایجاد کند که سکه در بورس با قیمت بیشتری فروخته می‌شود؛ اما مقایسه مستقیم این دو قیمت چندان دقیق نیست.

آنچه در بازار نقدی معامله می‌شود، یک قطعه سکه فیزیکی با قیمت لحظه‌ای است، در حالی که آنچه در بورس معامله می‌شود، اوراقی با سررسید، حقوق قراردادی، امکان معامله در بازار ثانویه و سازوکارهای مشخص برای مدیریت ریسک است.

به همین دلیل، قیمت اوراق صرفاً تابع قیمت لحظه‌ای سکه نیست. زمان باقی‌مانده تا سررسید، انتظارات بازار نسبت به آینده قیمت دارایی پایه و حقوقی که قرارداد برای دارنده اوراق ایجاد می‌کند، می‌تواند بر قیمت آن اثر بگذارد.

بنابراین، بالاتر بودن قیمت معاملاتی عسکه۲ از سکه نقدی به‌تنهایی به معنای گران‌فروشی سکه یا وجود قیمت‌گذاری موازی برای سکه نیست؛ بلکه می‌تواند ناشی از تفاوت ماهیت این دو دارایی باشد.

یک سکه فیزیکی و یک ابزار مالی

در واقع، سرمایه‌گذار با دو دارایی متفاوت مواجه است؛ از یک سو سکه فیزیکی با قیمت نقدی روز قرار دارد و از سوی دیگر اوراق مالی مرتبط با سکه که دارای سررسید و شرایط قراردادی مشخص است.

این تفاوت از منظر سیاست‌گذاری نیز اهمیت دارد. هدف از ایجاد چنین ابزارهایی آن است که بخشی از تقاضای احتیاطی برای طلا و ارز، به جای ورود مستقیم به بازار فیزیکی، امکان استفاده از ابزارهای رسمی بازار سرمایه را داشته باشد.

فردی که واقعاً به سکه یا ارز فیزیکی نیاز دارد، همچنان می‌تواند از بازار مربوط استفاده کند؛ اما کسی که هدفش صرفاً حفظ ارزش دارایی در برابر کاهش احتمالی قدرت خرید است، می‌تواند ابزارهای مالی را نیز به‌عنوان یکی از گزینه‌های پیش روی خود بررسی کند.

عسکه۲ بدون ریسک نیست

با وجود مزایایی که برای ساختار این اوراق مطرح شده، عسکه۲ نیز مانند سایر دارایی‌های قابل معامله، بدون ریسک نیست.

به‌خصوص برای افرادی که اوراق را در بازار ثانویه خریداری می‌کنند، قیمت خرید اهمیت زیادی دارد. شرایط حمایتی پیش‌بینی‌شده در ساختار عرضه اولیه نباید به این معنا تلقی شود که خرید اوراق در هر قیمتی، بازدهی یا سود مشخصی را تضمین می‌کند.

در واقع، هدف این ابزار حذف همه ریسک‌های سرمایه‌گذاری نیست؛ بلکه ایجاد سازوکاری برای مدیریت بخشی از ریسکی است که افراد در شرایط تورمی و نااطمینانی اقتصادی برای پوشش آن به بازار طلا و ارز مراجعه می‌کنند.

فراتر رفتن از انتخاب «ریال یا سکه»

رفتار بازار در روزهای نخست معاملات عسکه۲، تفاوت میان دارایی فیزیکی و ابزار مالی را بیش از گذشته نمایان کرده است.

بنابراین، مقایسه اینکه «قیمت سکه چند است و عسکه۲ چند؟» به‌تنهایی نمی‌تواند ارزیابی دقیقی از این ابزار ارائه دهد. پرسش اصلی این است که سرمایه‌گذار با چه هدفی وارد بازار شده و به دنبال خرید دارایی فیزیکی است یا مدیریت ریسک کاهش ارزش پول.

توسعه ابزارهای مالی مرتبط با طلا و ارز می‌تواند انتخاب‌های موجود برای این دسته از سرمایه‌گذاران را متنوع‌تر کند؛ به‌گونه‌ای که حفظ ارزش دارایی الزاماً به معنای خرید سکه در بازار فیزیکی یا نگهداری ارز و طلا نباشد.

*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما