کالابرگ یک‌میلیونی درمان معیشت نیست؛ اقتصاد به اصلاحات عمیق نیاز دارد

یک کارشناس اقتصادی با تاکید بر اینکه پرداخت کالابرگ یا یارانه نقدی به‌تنهایی نمی‌تواند فاصله میان درآمد و هزینه خانوارها را جبران کند، گفت: بهبود پایدار وضعیت معیشتی مردم نیازمند مجموعه‌ای از اصلاحات اقتصادی از جمله مهار تورم، اصلاح ساختار اقتصاد، تقویت تولید، کاهش هزینه‌های مسکن و واقعی‌سازی دستمزدهاست.

به گزارش گروه اقتصادی، اجرای طرح کالابرگ یک‌میلیونی با هدف حمایت از معیشت خانوارها و کاهش فشار ناشی از افزایش قیمت کالاهای اساسی در دستور کار دولت قرار گرفته است، اما برخی کارشناسان اقتصادی معتقدند در شرایطی که اقتصاد کشور با چالش‌هایی مانند تورم بالا، رشد نقدینگی و فاصله قابل توجه میان درآمد و هزینه‌های زندگی مواجه است، پرداخت یارانه‌های نقدی و غیرنقدی نمی‌تواند به‌عنوان راهکاری پایدار برای حل مشکلات معیشتی عمل کند.

به گفته این کارشناسان، چنانچه منابع مالی اجرای طرح‌های حمایتی از طریق استقراض، افزایش پایه پولی یا استفاده از منابع بانکی تامین شود، اثر حمایتی این سیاست‌ها به مرور کاهش خواهد یافت و حتی ممکن است به دلیل تشدید تورم، قدرت خرید خانوارها بیش از گذشته تحت فشار قرار گیرد.

از سوی دیگر، اختلاف میان منابع پیش‌بینی‌شده برای تامین کالابرگ الکترونیکی و محل تامین اعتبار آن، در ماه‌های اخیر به یکی از موضوعات مورد توجه تبدیل شده است. اختلاف میان نرخ ارز مرکز مبادله و نرخ ارز ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی که مبنای بخشی از تامین منابع قرار گرفته، باعث ایجاد چالش‌هایی در روند اجرای طرح شده است؛ موضوعی که با توجه به عدم تسویه برخی مبالغ کالابرگ با فروشگاه‌های طرف قرارداد، ضرورت بررسی مجدد شیوه اجرای این سیاست را مطرح کرده است.

در همین رابطه، مجید گودرزی، کارشناس اقتصادی با اشاره به گذشت هفت ماه از اجرای طرح کالابرگ یک‌میلیونی و میزان تاثیرگذاری آن بر زندگی خانوارها اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین چالش‌های این طرح آن است که همزمان با اجرای آن، موج جدیدی از تورم در اقتصاد شکل گرفته و این سیاست به ابزارهای لازم برای مقابله با آثار تورمی مجهز نیست.

تجربه هدفمندی یارانه‌ها؛ هشداری برای سیاست‌های حمایتی جدید

گودرزی با اشاره به تجربه اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها گفت: در مقطعی حدود ۴۵ دلار یارانه به مردم پرداخت می‌شد، اما به دلیل ثابت ماندن مبلغ پرداختی و نبود سازوکاری برای افزایش متناسب با تورم، ارزش واقعی این یارانه به مرور کاهش پیدا کرد و به مبلغی ناچیز تبدیل شد.

وی افزود: اگر همان تجربه در مورد کالابرگ یا یارانه‌های جدید تکرار شود، نه‌تنها مشکل معیشتی مردم حل نخواهد شد، بلکه با کاهش ارزش واقعی حمایت‌ها، فشار بیشتری به خانوارها وارد می‌شود.

این کارشناس اقتصادی ادامه داد: هدفمندی یارانه‌ها زمانی می‌تواند موفق باشد که دولت به تعهدات خود عمل کند و همزمان با افزایش هزینه‌ها یا آزادسازی قیمت‌ها، حمایت‌های جبرانی لازم را برای حفظ قدرت خرید مردم در نظر بگیرد. اما آنچه امروز مشاهده می‌شود، فاصله میان میزان حمایت‌های پرداختی و شرایط واقعی اقتصاد است.

مسکن؛ مهم‌ترین بخش هزینه خانوارها

گودرزی با تاکید بر ضرورت حرکت دولت به سمت سیاست‌های اساسی‌تر برای کاهش هزینه‌های زندگی گفت: شرایط اقتصادی کشور، محدودیت‌های تجاری و آثار ناشی از جنگ، ضرورت اتخاذ تصمیم‌های بلندمدت برای حمایت از مردم را بیشتر کرده است.

وی یکی از مهم‌ترین محورهای اصلاحی را حوزه مسکن عنوان کرد و گفت: امروز بخش قابل توجهی از درآمد خانوارهای ایرانی صرف هزینه مسکن می‌شود و در بسیاری از موارد بیش از ۷۰ درصد درآمد خانوارها به این بخش اختصاص پیدا می‌کند. در چنین شرایطی، پرداخت یک میلیون تومان یارانه نمی‌تواند پاسخگوی فشار سنگین هزینه مسکن باشد.

این کارشناس اقتصادی با اشاره به ظرفیت‌های موجود در کشور برای کاهش هزینه مسکن اظهار کرد: ایران از نظر منابع زمین با کمبود مواجه نیست و حتی بیش از نیاز کشور زمین در اختیار دارد، ضمن اینکه قوانین لازم برای مدیریت این حوزه نیز وجود دارد، اما استفاده مناسبی از این ظرفیت‌ها نشده است.

یارانه باید به سمت تولید هدایت شود

گودرزی یکی از ضعف‌های سیاست‌های حمایتی را تمرکز بیش از حد بر بخش مصرف دانست و گفت: در بسیاری از کشورهای دنیا، حمایت‌های دولتی به سمت تولید هدایت می‌شود تا از این طریق اشتغال، عرضه کالا و قدرت اقتصادی کشور افزایش یابد.

وی افزود: زمانی که منابع حمایتی تنها به مصرف‌کننده پرداخت شود، اما همزمان تولید افزایش پیدا نکند، نتیجه آن رشد تقاضا و در نهایت افزایش فشار تورمی خواهد بود.

این کارشناس اقتصادی تصریح کرد: سیاست‌هایی مانند پرداخت یارانه ممکن است در کوتاه‌مدت آثار روانی مثبتی ایجاد کند، اما در بلندمدت نمی‌تواند جایگزین اصلاحات اقتصادی شود؛ زیرا همزمان با افزایش تورم، ارزش واقعی این حمایت‌ها نیز کاهش خواهد یافت.

تامین مالی کالابرگ از منابع بانکی، تورم را افزایش می‌دهد

گودرزی درباره احتمال تامین منابع کالابرگ از طریق استقراض دولت از نظام بانکی یا بانک مرکزی گفت: هرگونه استفاده از منابع بانکی یا افزایش پایه پولی برای تامین هزینه این طرح، به افزایش نقدینگی منجر خواهد شد و در نهایت می‌تواند تورم را تشدید کند.

وی افزود: یارانه یک‌میلیونی حتی اگر پرداخت شود، عملاً نمی‌تواند مشکل اصلی معیشت مردم را حل کند و بیشتر نقش یک حمایت کوتاه‌مدت و محدود را دارد.

این کارشناس اقتصادی تاکید کرد: دولت باید به جای تمرکز صرف بر پرداخت‌های حمایتی، به دنبال افزایش واقعی قدرت خرید مردم از طریق اصلاح سیاست‌های اقتصادی، کنترل تورم و بهبود شرایط تولید باشد.

دستمزدها باید متناسب با هزینه واقعی زندگی اصلاح شود

گودرزی با اشاره به وضعیت دستمزدها گفت: یکی از مشکلات اصلی اقتصاد کشور، فاصله زیاد میان سطح حقوق و هزینه‌های واقعی زندگی است. دستمزدهای فعلی حتی در بسیاری موارد پاسخگوی هزینه‌های پایه خانوار شامل مسکن، درمان، آموزش، خوراک و پوشاک نیست.

وی ادامه داد: نمی‌توان انتظار داشت با پرداخت یک یارانه محدود، شکاف میان درآمد و هزینه خانوار جبران شود. باید به سمت واقعی‌تر شدن سهم نیروی کار در اقتصاد حرکت کنیم و تعادل میان سهم سرمایه و نیروی کار اصلاح شود.

این کارشناس اقتصادی تاکید کرد: یکی از ریشه‌های مشکلات معیشتی، کاهش قدرت خرید دستمزدها در برابر افزایش هزینه‌هاست و اصلاح این وضعیت نیازمند سیاست‌گذاری دقیق در حوزه بازار کار و اقتصاد کلان است.

کاهش هزینه مسکن، پیش‌شرط بهبود معیشت

گودرزی با تاکید بر اینکه کاهش هزینه مسکن باید یکی از اولویت‌های اصلی دولت باشد، گفت: سیاست‌هایی مانند واگذاری زمین ارزان یا رایگان، توسعه ساخت‌وساز و کاهش هزینه تامین مسکن می‌تواند تاثیر بیشتری بر زندگی مردم نسبت به پرداخت‌های محدود حمایتی داشته باشد.

وی افزود: وقتی قیمت مسکن چندین برابر افزایش یافته است، نمی‌توان انتظار داشت با افزایش چند میلیون تومانی حق مسکن یا پرداخت یارانه نقدی، مشکل خانوارها برطرف شود.

اقتصاد نیازمند اصلاحات ساختاری است

این کارشناس اقتصادی در ادامه گفت: اصل اصلاح قیمت‌ها و هدفمندی یارانه‌ها می‌تواند اقدامی مثبت باشد، اما تنها در صورتی موفق خواهد بود که دولت همزمان سیاست‌های حمایتی موثر و اصلاحات ساختاری را اجرا کند.

وی افزود: امروز سطح تورم به اندازه‌ای افزایش یافته که حتی افزایش چندبرابری یارانه‌ها نیز نمی‌تواند نیازهای واقعی یک زندگی استاندارد را تامین کند.

گودرزی تاکید کرد: اقتصاد کشور بیش از هر چیز به اصلاحات ساختاری، تنظیم‌گری صحیح و سیاست‌گذاری بلندمدت نیاز دارد و راهکارهای مقطعی نمی‌توانند مشکلات ریشه‌ای معیشت را حل کنند.

وی در پایان خاطرنشان کرد: تجربه کشورهای مختلف نشان داده است که مردم حتی ممکن است از دریافت یارانه‌ای که به رشد نقدینگی و افزایش تورم منجر شود استقبال نکنند. بنابراین باید از سیاست‌های کوتاه‌مدت فاصله گرفت و به سمت اقداماتی حرکت کرد که به افزایش پایدار قدرت خرید، رشد تولید و بهبود واقعی وضعیت اقتصادی خانوارها منجر شود.

*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما