وامهای بانکی به کدام بخشها رسید؟ خانوارها رکورددار تعداد، صنعت رکورددار مبلغ
آمار تسهیلات بانکی در چهار ماه نخست ۱۴۰۵ از دو مسیر متفاوت تامین مالی در اقتصاد ایران حکایت دارد؛ وامهای خرد سهم اصلی خانوارها را تشکیل دادهاند، در حالی که صنعت و معدن با تسهیلات درشتتر در صدر ارزش متوسط وام قرار گرفتهاند.
آمار عملکرد شبکه بانکی در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۵ نشان میدهد بانکها و مؤسسات اعتباری در این مدت بیش از ۱۰.۵ میلیون فقره تسهیلات پرداخت کردهاند؛ تسهیلاتی که از یک سو بخش بزرگی از آن به خانوارها اختصاص یافته و از سوی دیگر، بخشهای تولیدی و اقتصادی، بهویژه صنعت و معدن، وامهایی با ارزش متوسط بسیار بالاتری دریافت کردهاند.
بر اساس آمار منتشرشده، شبکه بانکی در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۵ در مجموع **۱۰ میلیون و ۵۵۵ هزار و ۵۹۸ فقره تسهیلات** به ارزش **۴۰ هزار و ۵۲۲ میلیارد تومان** پرداخت کرده است. در این میان، خانوارها از نظر تعداد دریافت تسهیلات در جایگاه نخست قرار دارند، اما از نظر میانگین ارزش هر فقره تسهیلات، صنعت و معدن فاصله قابل توجهی با سایر بخشها دارد.
این تفاوت نشان میدهد ساختار تسهیلات بانکی در اقتصاد ایران دو کارکرد متفاوت دارد؛ بخشی از منابع در قالب وامهای خرد و پرشمار به خانوارها اختصاص مییابد و بخش دیگر، در قالب تسهیلات بزرگتر، برای تأمین مالی فعالیتهای اقتصادی و تولیدی مورد استفاده قرار میگیرد.
خانوارها؛ دریافتکننده ۸۶ درصد وامها از نظر تعداد
خانوارها در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۵ بیشترین تعداد تسهیلات بانکی را دریافت کردهاند.
بر اساس آمار موجود، در این مدت **۹ میلیون و ۱۰۵ هزار و ۲۲۷ فقره تسهیلات** به خانوارها پرداخت شده که معادل **۸۶.۳ درصد کل تعداد تسهیلات پرداختی** است.
این سهم بالا نشان میدهد بخش قابل توجهی از عملیات اعتباری شبکه بانکی از نظر تعداد، به تسهیلات خرد و وامهای مورد استفاده مصرفکنندگان نهایی اختصاص دارد.
البته بالا بودن تعداد تسهیلات خانوارها به معنای آن نیست که بیشترین حجم منابع بانکی نیز به این بخش اختصاص یافته است. میانگین مبلغ هر فقره تسهیلات خانوار نسبت به وامهای بخشهای اقتصادی و بنگاهی پایینتر است و به همین دلیل، سهم خانوارها از تعداد وامها بسیار بیشتر از سهم آنها از ارزش کل تسهیلات است.
در واقع، تعداد زیاد وامهای خانوار بیشتر بیانگر گستردگی دریافتکنندگان وام و ماهیت خرد این تسهیلات است.
خدمات؛ دومین بخش از نظر تعداد تسهیلات
پس از خانوارها، بخش خدمات بیشترین تعداد تسهیلات را دریافت کرده است.
در چهار ماه نخست سال جاری، **۷۷۵ هزار و ۲۰۱ فقره تسهیلات** به بخش خدمات پرداخت شده است. میانگین ارزش هر فقره تسهیلات در این بخش نیز حدود **یک میلیارد و ۳۶۱ میلیون تومان** بوده است.
گستردگی فعالیتهای بخش خدمات، از کسبوکارهای کوچک و خدمات حرفهای گرفته تا حملونقل، آموزش، سلامت و گردشگری، باعث شده این بخش یکی از دریافتکنندگان مهم تسهیلات بانکی باشد.
تسهیلات بانکی برای واحدهای خدماتی میتواند در تأمین سرمایه در گردش، پرداخت هزینههای جاری، خرید تجهیزات و حفظ جریان فعالیت بنگاهها مورد استفاده قرار گیرد.
مسکن و ساختمان؛ بیش از ۲۱۱ هزار فقره تسهیلات
بخش مسکن و ساختمان نیز در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۵ تعداد **۲۱۱ هزار و ۱۲۰ فقره تسهیلات** دریافت کرده است.
میانگین ارزش هر فقره تسهیلات در این بخش حدود ۴۴۰ میلیون تومان گزارش شده است.
اگرچه تعداد تسهیلات بخش مسکن و ساختمان فاصله قابل توجهی با خانوار و خدمات دارد، اما این بخش به دلیل ارتباط گسترده با صنایع مختلف، از فولاد و سیمان گرفته تا مصالح ساختمانی، تجهیزات و خدمات فنی و مهندسی، اهمیت بالایی در اقتصاد دارد.
تأمین مالی پروژههای ساختمانی، تکمیل طرحهای نیمهتمام و تأمین سرمایه در گردش فعالان این بخش، از مهمترین کارکردهای تسهیلات بانکی در حوزه مسکن و ساختمان محسوب میشود.
کشاورزی؛ ۲۰۰ هزار فقره وام برای بخش تولید
در بخش کشاورزی نیز طی چهار ماه نخست سال جاری **۲۰۰ هزار و ۹۹۶ فقره تسهیلات** پرداخت شده است.
میانگین ارزش هر فقره تسهیلات در این بخش به حدود ۸۴۲ میلیون تومانرسیده است.
ماهیت فصلی فعالیتهای کشاورزی و نیاز مستمر به تأمین نهاده، تجهیزات، سرمایه در گردش و هزینههای تولید باعث شده دسترسی به منابع بانکی برای فعالان این بخش اهمیت ویژهای داشته باشد.
تسهیلات بانکی در این حوزه میتواند برای تأمین هزینههای تولید، خرید نهادهها، توسعه فعالیتهای کشاورزی و حفظ جریان تولید محصولات غذایی مورد استفاده قرار گیرد.
بازرگانی؛ وامهای بزرگتر برای گردش کالا
بخش بازرگانی در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۵ تعداد **۱۳۵ هزار و ۸۴۱ فقره تسهیلات** دریافت کرده است.
با این حال، میانگین ارزش تسهیلات در این بخش نسبت به کشاورزی و مسکن بالاتر بوده و به حدود **۳ میلیارد و ۴۴۱ میلیون تومان برای هر فقره** رسیده است.
این رقم نشان میدهد نیاز اعتباری فعالان حوزه تجارت معمولاً در مقیاس بزرگتری قرار دارد. تأمین کالا، مدیریت موجودی، خرید مواد اولیه و کالا، تأمین سرمایه در گردش و حفظ جریان مبادلات از جمله مواردی است که میتواند نیاز بنگاههای تجاری به تسهیلات را افزایش دهد.
صنعت و معدن؛ رکورددار ارزش متوسط هر وام
در میان بخشهای مختلف اقتصادی، **صنعت و معدن بالاترین میانگین ارزش هر فقره تسهیلات** را به خود اختصاص داده است.
در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۵، **۱۲۶ هزار و ۹۸۴ فقره تسهیلات** به بخش صنعت و معدن پرداخت شده و میانگین ارزش هر فقره به حدود **۱۰ میلیارد و ۴۰۷ میلیون تومان** رسیده است.
این رقم فاصله قابل توجهی با میانگین تسهیلات سایر بخشها دارد و تا حد زیادی با ماهیت سرمایهبر فعالیتهای صنعتی و معدنی قابل توضیح است.
واحدهای صنعتی برای خرید ماشینآلات و تجهیزات، تأمین مواد اولیه، توسعه خطوط تولید، اجرای طرحهای توسعهای و بهویژه تأمین سرمایه در گردش به منابع مالی بسیار بیشتری نسبت به بسیاری از فعالیتهای خرد نیاز دارند.
از همین رو، بالا بودن میانگین ارزش تسهیلات در صنعت و معدن لزوماً به معنای دریافت تعداد بیشتری وام نیست؛ بلکه نشان میدهد هر واحد تسهیلات پرداختی در این بخش از نظر اندازه مالی بسیار بزرگتر است.
۸۵ درصد تسهیلات بنگاهها برای سرمایه در گردش
بررسی هدف تسهیلات پرداختی نیز نکته مهم دیگری را درباره وضعیت تأمین مالی اقتصاد ایران نشان میدهد.
بر اساس دادههای منتشرشده از عملکرد چهار ماهه شبکه بانکی، از مجموع تسهیلات پرداختی به صاحبان کسبوکار در بخشهای اقتصادی، **۲۶ هزار و ۵۰۷.۲ هزار میلیارد ریال** معادل **۸۵.۳ درصد** در قالب تأمین سرمایه در گردش پرداخت شده است.
این موضوع نشان میدهد بخش بزرگی از تقاضای بنگاهها برای منابع بانکی، نه برای ایجاد کسبوکار جدید یا توسعه ظرفیت، بلکه برای تأمین نقدینگی مورد نیاز فعالیتهای جاری است.
به عبارت دیگر، بسیاری از بنگاهها برای ادامه تولید و فعالیت روزمره خود به منابع بانکی وابسته هستند؛ موضوعی که اهمیت تأمین سرمایه در گردش را در شرایط تورمی و افزایش هزینههای تولید بیشتر میکند.
صنعت؛ بیشترین سهم از سرمایه در گردش
صنعت و معدن علاوه بر ثبت بالاترین میانگین ارزش تسهیلات، سهم قابل توجهی از منابع اختصاصیافته به سرمایه در گردش را نیز دریافت کرده است.
در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۵، **۱۲ هزار و ۱۵۳.۳ هزار میلیارد ریال** تسهیلات سرمایه در گردش به صنعت و معدن اختصاص یافته است.
این رقم معادل **۴۵.۸ درصد از کل تسهیلات پرداختی برای سرمایه در گردش در بخشهای اقتصادی** بوده است.
از مجموع **۱۳ هزار و ۲۱۵.۱ هزار میلیارد ریال** تسهیلات پرداختی به صنعت و معدن، حدود **۹۲ درصد** به تأمین سرمایه در گردش اختصاص داشته است.
این ارقام نشان میدهد بخش مهمی از منابع بانکی اختصاصیافته به صنعت، صرف حفظ جریان جاری تولید میشود.
سهم تسهیلات خرد از کل وامها چقدر است؟
در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۵، از کل تسهیلات پرداختی شبکه بانکی، حدود **۷ هزار و ۵۶۱.۸ هزار میلیارد ریال** معادل **۱۸.۷ درصد** در قالب تسهیلات خرد پرداخت شده است.
همچنین **۳۳۲.۶ هزار میلیارد ریال** دیگر در قالب کارتهای اعتباری پرداخت شده است.
با احتساب کارتهای اعتباری، مجموع تسهیلات خرد کمتر از ۳ میلیارد ریال به حدود **۷ هزار و ۸۹۴.۴ هزار میلیارد ریال** میرسد که معادل **۱۹.۳ درصد کل تسهیلات پرداختی** است.
از آنجا که کارتهای اعتباری نیز در بخش خانوار قرار میگیرند، سهم خانوارها از کل ارزش تسهیلات پرداختی با احتساب این بخش به حدود **۲۴ درصد** میرسد.
بنابراین، تصویر دقیقتر از عملکرد بانکها نشان میدهد خانوارها از نظر **تعداد فقره تسهیلات** در صدر قرار دارند، اما از نظر **ارزش کل منابع**، بخشهای اقتصادی و تولیدی سهم بسیار بزرگتری از منابع بانکی را به خود اختصاص دادهاند.
خانوارها بیشتر برای چه چیزی وام گرفتند؟
در بخش خانوار، یکی از مهمترین محلهای مصرف تسهیلات، **خرید کالای شخصی** بوده است.
بر اساس آمار منتشرشده، **۴ هزار و ۱۴۵.۹ هزار میلیارد ریال** از تسهیلات پرداختی به مصرفکنندگان نهایی برای خرید کالای شخصی اختصاص یافته که معادل **۴۳.۸ درصد کل تسهیلات پرداختی به خانوارها** است.
این سهم بالا نشان میدهد بخشی از تقاضای خانوارها برای دریافت تسهیلات بانکی به تأمین هزینه خرید کالاهایی اختصاص دارد که پرداخت نقدی کامل آنها برای خانوار دشوار است.
یک تصویر دوگانه از نظام تأمین مالی
مجموع این آمارها تصویری دوگانه از شبکه بانکی در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۵ ارائه میکند.
از یک سو، تعداد بسیار بالای تسهیلات پرداختی به خانوارها نشان میدهد وامهای خرد همچنان بخش مهمی از عملیات اعتباری بانکها را تشکیل میدهند. از سوی دیگر، میانگین بسیار بالاتر تسهیلات بخشهایی مانند صنعت، معدن و بازرگانی نشان میدهد منابع بانکی در مقیاس مالی بزرگتر، نقش مهمی در تأمین سرمایه بنگاهها دارند.
در این میان، سهم **۸۵.۳ درصدی سرمایه در گردش از تسهیلات پرداختی به صاحبان کسبوکار** نیز یک پیام مهم دارد: بخش بزرگی از منابع بانکی صرف ادامه فعالیت بنگاههای موجود میشود، نه الزاماً ایجاد ظرفیتهای جدید.
در چنین شرایطی، کیفیت تخصیص منابع بانکی اهمیت زیادی پیدا میکند. افزایش حجم تسهیلات به تنهایی نمیتواند به معنای تقویت تولید یا بهبود شرایط اقتصادی باشد؛ آنچه اهمیت دارد این است که این منابع تا چه اندازه به افزایش تولید، سرمایهگذاری، اشتغال و بهرهوری منجر شوند.
در نهایت، آمار چهار ماه نخست سال ۱۴۰۵ نشان میدهد **خانوارها از نظر تعداد دریافت وام در صدر قرار دارند، اما صنعت و معدن از نظر اندازه متوسط تسهیلات پیشتاز است**. این تفاوت، بیانگر دو نوع تقاضای متفاوت برای منابع بانکی است: تأمین مالی خرد برای خانوارها و تأمین مالی بزرگتر برای بنگاههای اقتصادی.
با این حال، غلبه سرمایه در گردش بر سایر اهداف تسهیلاتی نشان میدهد که برای بخش قابل توجهی از بنگاههای اقتصادی، تسهیلات بانکی بیش از آنکه ابزاری برای توسعه باشد، به منبعی برای حفظ جریان نقدینگی و ادامه فعالیت تبدیل شده است؛ موضوعی که میتواند یکی از مهمترین نشانهها برای ارزیابی وضعیت تأمین مالی تولید در اقتصاد ایران باشد.
*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما
انتهای پیام