افزایش سپردههای دیداری و رشد ریسک تورمی در اقتصاد ایران
نقدینگی ایران از سال ۱۴۰۰ تا پاییز ۱۴۰۴ حدود ۱۸۰ درصد رشد کرده، اما رشد سریعتر «پول» نسبت به «شبهپول» باعث شده سهم منابع سیال از کل نقدینگی به حوالی ۲۵ درصد برسد؛ تغییری که ظرفیت اثرگذاری سریعتر نقدینگی بر تورم و بازارها را افزایش داده است.
دادههای منتشرشده از سوی مرکز آمار ایران نشان میدهد حجم نقدینگی کشور از سال ۱۴۰۰ تا پاییز ۱۴۰۴ حدود ۱۸۰ درصد افزایش یافته است؛ اما نکته مهمتر آن است که «پول» با سرعتی بالاتر از «شبهپول» رشد کرده و سهم آن از کل نقدینگی به حوالی ۲۵ درصد رسیده است؛ تغییری که از سیالتر شدن منابع پولی در اقتصاد حکایت دارد.
مسئله اقتصاد ایران تنها بزرگتر شدن حجم نقدینگی نیست؛ بلکه تغییر ترکیب آن و افزایش بخش آمادهحرکت نقدینگی، اهمیت بیشتری دارد. بر اساس آمارها، حجم نقدینگی از ۴۸۳۲.۴۴ همت در سال ۱۴۰۰ به حدود ۱۳۵۳۴.۴۶ همت در پاییز ۱۴۰۴ رسیده است. به بیان دیگر، طی کمتر از چهار سال بیش از ۸۷۰۲ همت به نقدینگی افزوده شده و حجم آن تقریباً ۲.۸ برابر شده است.
پول سریعتر از شبهپول رشد کرد
بررسی جزئیات نشان میدهد رشد پول از رشد کل نقدینگی و شبهپول پیشی گرفته است. حجم پول از ۹۸۶.۵۸ همت در سال ۱۴۰۰ به ۳۳۸۵.۴۳ همت در پاییز ۱۴۰۴ رسیده که بیانگر رشدی در حدود ۲۴۳ درصد است. در مقابل، شبهپول از ۳۸۴۵.۸۶ همت به ۱۰۱۴۹.۰۳ همت افزایش یافته و حدود ۱۶۴ درصد رشد کرده است.
نتیجه این اختلاف رشد، افزایش نسبت پول به نقدینگی از ۲۰.۴ درصد در سال ۱۴۰۰ به حدود ۲۵ درصد در پاییز ۱۴۰۴ است؛ تغییری که نشان میدهد بخش سیالتر و آمادهانتقال نقدینگی در اقتصاد بزرگتر شده است.
چرا سیالیت نقدینگی برای تورم اهمیت دارد؟
مقایسه سه فصل نخست سال ۱۴۰۴ با دوره مشابه سال ۱۴۰۳ نشان میدهد که نقدینگی نهتنها بزرگتر شده، بلکه در پایان دوره دوباره به سمت سیالتر شدن حرکت کرده است.
در بهار ۱۴۰۳ نسبت پول به نقدینگی ۲۴.۶ درصد بود؛ این نسبت در بهار ۱۴۰۴ به ۲۴ درصد کاهش یافت. در تابستان نیز این نسبت از ۲۴.۶ درصد در سال ۱۴۰۳ به حدود ۲۴.۴ درصد در تابستان ۱۴۰۴ رسید. اما در پاییز ۱۴۰۴ روند تغییر کرد و نسبت پول به نقدینگی از ۲۴.۴ درصد در پاییز ۱۴۰۳ به حدود ۲۵ درصد افزایش یافت.
اهمیت این شاخص در آن است که همه اجزای نقدینگی به یک اندازه تورمزا نیستند. شبهپول عمدتاً در قالب سپردههای مدتدار نگهداری میشود و تحرک کمتری دارد، اما پول – بهویژه سپردههای دیداری – میتواند بهسرعت به سمت بازار کالا، ارز، طلا، مسکن و سایر داراییها حرکت کند.
افزایش سهم پول از نقدینگی به این معناست که بخش آمادههزینه و آمادهانتقال اقتصاد بزرگتر شده است. در شرایط نااطمینانی، این موضوع میتواند سرعت تبدیل نقدینگی به تقاضای موثر را افزایش داده و فشار تورمی را تشدید کند. هرچند این شاخص بهتنهایی علت تورم نیست، اما نشاندهنده ظرفیت بالاتر نقدینگی برای اثرگذاری سریعتر بر قیمتهاست.
نقدینگی بزرگتر شد، اما پول تندتر دوید
در ظاهر، کل نقدینگی مسیر افزایشی پرشتابی را طی کرده است؛ از ۴۸۳۲.۴۴ همت در سال ۱۴۰۰ به ۱۳۵۳۴.۴۶ همت در پاییز ۱۴۰۴. اما بررسی ترکیب آن نشان میدهد پول با سرعت بیشتری رشد کرده است.
پول که شامل اسکناس و مسکوک در دست اشخاص و سپردههای دیداری است، از ۹۸۶.۵۸ همت به ۳۳۸۵.۴۳ همت افزایش یافته و رشدی حدود ۲۴۳ درصدی را ثبت کرده است. در همین بازه، شبهپول ۱۶۴ درصد رشد داشته است.
این اختلاف اهمیت زیادی دارد؛ زیرا پول نسبت به شبهپول قابلیت خرج شدن و جابهجایی سریعتری دارد. به بیان ساده، اقتصاد ایران نهتنها با نقدینگی بیشتر مواجه است، بلکه با نقدینگیای روبهروست که بخش آمادهحرکت آن با سرعت بالاتری بزرگ شده است؛ موضوعی که حساسیت بازارهای ارز، طلا، مسکن و کالا را نسبت به تغییر انتظارات افزایش میدهد.
سهم پول از نقدینگی به حوالی ۲۵ درصد رسید
نسبت پول به نقدینگی یکی از شاخصهای کلیدی سنجش سیالیت پولی است. این نسبت در سال ۱۴۰۰ حدود ۲۰.۴ درصد بود، اما در پاییز ۱۴۰۴ به حدود ۲۵ درصد رسیده است؛ افزایشی معادل ۴.۶ واحد درصد.
در مقابل، سهم شبهپول از ۷۹.۶ درصد به حدود ۷۵ درصد کاهش یافته است. هرچند شبهپول همچنان بخش غالب نقدینگی را تشکیل میدهد، اما وزن آن نسبت به ابتدای دوره کمتر شده است.
این نسبت در سال ۱۴۰۱ به ۲۵.۷ درصد رسید، در سال ۱۴۰۲ به ۲۴.۳ درصد کاهش یافت و در سال ۱۴۰۳ دوباره تا ۲۵.۹ درصد افزایش پیدا کرد. در پاییز ۱۴۰۴ نیز این شاخص حوالی ۲۵ درصد تثبیت شده است؛ سطحی که نشان میدهد سیالیت نقدینگی همچنان نسبت به سال ۱۴۰۰ بالاتر باقی مانده است.
سیالیت از مسیر سپردههای دیداری افزایش یافت
افزایش سهم پول از نقدینگی به معنای رشد شدید اسکناس در دست مردم نیست. جزئیات آمار نشان میدهد بخش اصلی رشد پول از محل سپردههای دیداری بوده است.
اسکناس و مسکوک در دست اشخاص از ۸۶.۴۳ همت در سال ۱۴۰۰ به ۲۲۳.۰۴ همت در پاییز ۱۴۰۴ رسیده که رشد حدود ۱۵۸ درصدی را نشان میدهد. اما سپردههای دیداری از ۹۰۰.۱۵ همت به ۳۱۶۲.۳۹ همت افزایش یافته و بیش از ۲۵۱ درصد رشد کرده است.
به این ترتیب، در پاییز ۱۴۰۴ از مجموع ۳۳۸۵.۴۳ همت پول، حدود ۳۱۶۲.۳۹ همت – یعنی بیش از ۹۳ درصد – در قالب سپردههای دیداری قرار داشته است؛ منابعی که قابلیت برداشت و انتقال سریع دارند.
این ترکیب به این معناست که سیالیت نقدینگی عمدتاً از مسیر منابع بانکی قابل انتقال افزایش یافته است؛ موضوعی که میتواند در صورت تغییر انتظارات یا افزایش نااطمینانی، فشار بالقوه بیشتری بر تورم و بازار داراییها وارد کند.
*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما
انتهای پیام