هشدار بانک مرکزی درباره اعتباردهی دیجیتال؛ «الان بخر، بعداً پرداخت کن» زیر ذره‌بین ریسک بدهی

ابزار «الان بخر، بعداً پرداخت کن» (BNPL) با کوتاه‌کردن فاصله میان انتخاب و خرید کالا به چند ثانیه، به یکی از ابزارهای رو به رشد اعتباردهی دیجیتال تبدیل شده است؛ با این حال، کارشناسان نسبت به ضرورت شفافیت هزینه تأمین مالی، سنجش توان بازپرداخت مشتریان و جلوگیری از انباشت بدهی‌های خرد هشدار می‌دهند.

مهدی هادیان، معاون پژوهشی پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی، با اشاره به گسترش ابزارهای پرداخت اعتباری و خرید اقساطی در کشور گفت: BNPL امکان تأمین مالی سریع نیازهای مشتریان را فراهم کرده و توسعه زیرساخت‌های دیجیتال باعث شده فاصله میان مشاهده کالا و خرید آن به چند ثانیه کاهش یابد.

وی تأکید کرد مشتریان باید از نرخ واقعی تأمین مالی و مبلغ نهایی کالایی که به‌صورت اقساطی خریداری می‌کنند، اطلاع داشته باشند. به گفته هادیان، در شرایط تورمی محاسبات مصرف‌کنندگان متفاوت است و برخی افراد به دلیل نگرانی از کاهش قدرت خرید در آینده، حتی با وجود هزینه بالاتر تأمین مالی، خرید اعتباری را ترجیح می‌دهند.

نسل جوان؛ موتور رشد اعتبار دیجیتال

معاون پژوهشی پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی، استفاده گسترده نسل جوان از گوشی‌های هوشمند را یکی از عوامل توسعه پرداخت‌های اعتباری دانست و گفت دسترسی آسان به ابزارهای دیجیتال، استفاده از این خدمات را برای مشتریان ساده‌تر کرده است.

وی افزود: در بازار کالاهای دیجیتال، افزایش سریع قیمت محصولاتی مانند تلفن همراه باعث شده برخی مصرف‌کنندگان حتی با وجود نرخ بالای تأمین مالی، خرید اعتباری را انتخاب کنند.

هزینه اعتبار باید شفاف باشد

هادیان با اشاره به ساختار متفاوت سکوهای اعتباردهی نسبت به بانک‌ها اظهار کرد: در زنجیره ارزش خدمات اعتباری، بخش‌هایی مانند پلتفرم، تأمین‌کننده کالا، خدمات زیرساختی و نوآوری حضور دارند و باید میان هزینه اعتبار و هزینه خدمات و زیرساخت‌ها تفکیک روشنی وجود داشته باشد.

وی همچنین بر نقش نهاد ناظر در ایجاد تعادل میان کنترل ریسک‌های مالی و پولی و حمایت از نوآوری تأکید کرد و گفت سیاست‌گذاری نباید مانع شکل‌گیری مدل‌های جدید کسب‌وکار شود.

هشدار درباره تعدد اعتبارهای خرد

یکی از مهم‌ترین چالش‌های اعتباردهی دیجیتال، امکان دریافت همزمان اعتبار از چند سکوی مختلف است. هادیان در این زمینه بر ضرورت ایجاد یک بستر یکپارچه برای مشاهده سوابق اعتباری افراد تأکید کرد تا میزان اعتبار دریافتی و بدهی هر فرد مشخص باشد.

به گفته وی، در نبود چنین سازوکاری، ممکن است افراد برای بازپرداخت یک اعتبار از سکوی دیگری اعتبار دریافت کنند و در نهایت با انباشت بدهی‌های خرد و کاهش توان بازپرداخت اقساط مواجه شوند.

BNPL هنوز با ظرفیت واقعی فاصله دارد

هادیان با اشاره به وضعیت بازار «الان بخر، بعداً پرداخت کن» در ایران گفت این بازار همچنان نسبت به ظرفیت‌های موجود عمق زیادی ندارد، هرچند پرداخت‌های اعتباری از طریق سکوها طی سال‌های اخیر رشد قابل توجهی داشته است.

وی تأکید کرد توسعه اعتبار دیجیتال باید همراه با شفافیت نرخ‌ها، سیاست‌گذاری دقیق و سازوکارهای مناسب برای کنترل بدهی مشتریان باشد؛ چراکه رشد بدون ضابطه این ابزارها می‌تواند در کنار افزایش قدرت خرید کوتاه‌مدت، ریسک مالی خانوارها را نیز افزایش دهد.

*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما