تراستیها چگونه شکل گرفتند؟ پشت پرده شبکهای که میلیاردها دلار ارز را از کشور خارج کرد
پرونده تراستیها با مطرح شدن ارقام میلیاردی ارز بازنگشته و تشکیل دهها پرونده قضایی بار دیگر خبرساز شده است؛ عضو هیات نمایندگان اتاق تهران میگوید این شبکهها حدود ۱۵ سال پیش و همزمان با تشدید تحریمها شکل گرفتند.
پرونده «تراستیها» در هفتههای اخیر با انتشار آمارهای جدید درباره ابعاد مالی و قضایی فعالیت این شبکهها، به یکی از موضوعات مهم اقتصادی کشور تبدیل شده است. در همین حال، فعالان اقتصادی نسبت به نبود شفافیت در نحوه فعالیت تراستیها و بازگشت ارز حاصل از فروش نفت و محصولات صادراتی انتقاد دارند.
بر اساس آخرین گزارشهای رسمی، برای مدیران شرکتهای تراستی ۵۹ پرونده قضایی تشکیل شده، ۲۲ نفر بازداشت شدهاند و برای ۱۵ متهم نیز اعلان قرمز اینترپل صادر شده است.
ابعاد مالی پرونده نیز قابل توجه است. از یک سو، رقم ۹۴ میلیارد یورو تعهد ارزی رفعنشده مطرح شده و از سوی دیگر، برخی مسئولان از بازنگشتن ۸ تا ۱۲ میلیارد دلار ارز حاصل از فروش نفت به کشور خبر دادهاند. رئیس سازمان بازرسی کل کشور نیز حجم منابع ارزی در اختیار تراستیها را حدود ۱۱ میلیارد دلار اعلام کرده است.
در چنین شرایطی، پرسش اصلی این است که شبکه تراستیها چگونه شکل گرفت، این افراد با چه سازوکاری انتخاب شدند و چرا بخشی از ارز حاصل از صادرات به کشور بازنگشته است؟
تراستیها چگونه شکل گرفتند؟
مهراد عباد، عضو هیات نمایندگان اتاق تهران، در گفتوگو با تجارتنیوز درباره شکلگیری این شبکهها گفت ریشه فعالیت تراستیها به حدود ۱۵ سال پیش و همزمان با تشدید تحریمها علیه ایران بازمیگردد.
به گفته او، با افزایش محدودیتهای بینالمللی، فروش نفت و محصولات پتروشیمی ایران با دشواری مواجه شد و تعداد مشتریان نیز کاهش یافت. در این شرایط، چین به یکی از مهمترین خریداران نفت ایران تبدیل شد.
عباد توضیح داد که دولتهای مختلف برای فروش کالا و انتقال منابع حاصل از صادرات، از افرادی که به عنوان معتمد انتخاب میشدند استفاده کردند. این افراد برای دور زدن تحریمها، کالاها و منابع مالی را از مسیر کشورهای مختلف جابهجا میکردند.
با این حال، به گفته این فعال اقتصادی، بخشی از این افراد از موقعیت خود سوءاستفاده کردند و ارز حاصل از فروش کالاها را به کشور بازنگرداندند.
آمار دقیقی از ارزهای بازنگشته وجود ندارد
عضو هیات نمایندگان اتاق تهران با اشاره به نبود آمار جامع درباره عملکرد تراستیها گفت اطلاعات دقیقی درباره حجم کالاهای صادرشده از این طریق و میزان ارز بازنگشته در دست نیست.
او با این حال تاکید کرد که اصل وجود مشکل و بازنگشتن بخشی از منابع ارزی قطعی است و ابعاد دقیق آن باید با شفافسازی نهادهای مسئول مشخص شود.
عباد همچنین معتقد است تعداد افرادی که در شبکه تراستیها فعالیت داشتهاند، محدود به چند پرونده رسانهایشده نیست و افراد بیشتری در این شبکهها حضور داشتهاند.
چرا بخش خصوصی وارد این فرآیند نشد؟
عباد یکی از راهکارهای جایگزین را استفاده از ظرفیت شرکتهای شناسنامهدار بخش خصوصی میداند.
او گفت به جای اتکا به افراد و شبکههای غیررسمی، میتوانست از ظرفیت شرکتهای بخش خصوصی که امکان فعالیت بینالمللی و تجارت رسمی دارند استفاده شود. به اعتقاد او، حضور شرکتهای دارای سابقه و صلاحیت میتوانست فرآیند فروش و بازگشت ارز را شفافتر و قابل پیگیریتر کند.
این عضو هیات نمایندگان اتاق تهران، انحصار دولت در صنایع بالادستی نفت را یکی از موانع اصلی این مسیر دانست و تاکید کرد که کاهش تدریجی این انحصار میتواند زمینه حضور بیشتر بخش خصوصی را فراهم کند.
«تراستی» به معنای فرد معتمد است
عباد درباره نحوه انتخاب تراستیها گفت اطلاعات دقیقی درباره سازوکار انتخاب این افراد در دسترس نیست، اما آنچه مشخص است، انتخاب آنها به عنوان افراد مورد اعتماد در دورههای مختلف است.
به گفته او، احتمالاً ارتباطات این افراد با وزارت نفت، دولت یا سطوح مختلف حاکمیت در انتخاب آنها نقش داشته است.
او همچنین با اشاره به معنای واژه تراستی گفت این واژه در اصل به معنای فرد معتمد است؛ اما عملکرد برخی از افرادی که با این عنوان فعالیت کردهاند، نشان داده که این اعتماد در مواردی با سوءاستفاده همراه شده است.
امارات و ترکیه از مسیرهای مهم فعالیت تراستیها
عضو هیات نمایندگان اتاق تهران درباره مقصد منابع مالی و فعالیت این شبکهها نیز گفت مقصد نهایی ارزهای خارجشده به طور دقیق مشخص نیست.
به گفته او، کشورهایی مانند امارات، ترکیه و کانادا به دلیل سهولت ثبت شرکت و افتتاح حساب بانکی، از مقاصد مهم فعالیت اقتصادی ایرانیان بودهاند. در میان این کشورها، فعالیت تراستیها در امارات به دلیل حضور گسترده صرافیهای ایرانی پررنگتر بوده است.
با این حال، عباد تاکید کرد که نباید فعالیت تراستیها را با فعالیت تمام تجار ایرانی در این کشورها یکسان دانست؛ چراکه بخش قابل توجهی از فعالان اقتصادی در این کشورها به صورت رسمی و شناسنامهدار فعالیت میکنند.
فعالیت تراستیها کاهش یافته است؟
عباد معتقد است فعالیت این شبکهها در سالهای اخیر نسبت به گذشته کاهش یافته است.
او با اشاره به تغییر شرایط فروش نفت ایران گفت در مقطعی حتی خرید نفت ایران از سوی برخی مشتریان با مشکل مواجه شد و فروش نفت از طریق واسطهها و شرکتهای چینی انجام میگرفت. با این حال، در سالهای اخیر و با کاهش نگرانی چین از تحریمهای آمریکا، مسیر خرید نفت ایران تسهیل شده است.
به گفته این فعال اقتصادی، ارتباط مستقیمتر ایران با چین باعث شده نیاز به برخی واسطهها کاهش پیدا کند؛ با این حال، به دلیل نبود آمار دقیق، نمیتوان با اطمینان درباره میزان فعالیت فعلی تراستیها اظهارنظر کرد.
در مجموع، پرونده تراستیها همچنان با ابهامهای جدی درباره نحوه انتخاب افراد، حجم واقعی منابع ارزی در اختیار آنها، میزان ارز بازنگشته و مسئولیت دستگاههای تصمیمگیر مواجه است؛ موضوعی که روشن شدن آن نیازمند انتشار اطلاعات دقیق و قابل راستیآزمایی از سوی نهادهای مسئول است.
*بازنویسی: تحریریه پژواک کارفرما
انتهای پیام